Đề án Đơn giản hoá TTHC trên các lĩnh vực quản lý nhà nước giai đoạn 2007 - 2010 (Đề án 30) của Chính phủ Việt Nam đã chính thức được khởi động từ đầu năm 2007. Căn cứ vào mục tiêu, quy trình và phương pháp triển khai thực hiện có thể nói đây là một đề án có nhiều điểm mới và đột phá so với các chương trình, dự án về cải cách TTHC đã được triển khai trước đây:

Cải cách hành chính - giải pháp tối ưu

Trong xu hướng hội nhập kinh tế quốc tế, Việt Nam là một trong những nền kinh tế gia nhập thị trường kinh tế quốc tế khá muộn. Chính vì vậy, để sớm bắt kịp được nền kinh tế thị trường, Chính phủ Việt Nam luôn quan tâm tới việc cải cách hành chính, trong đó cải cách TTHC được xem như một khâu đột phá, một khâu quan trọng hàng đầu.

Công tác cải cách hành chính nói chung, đơn giản hóa TTHC nói riêng càng trở nên bức thiết khi kinh tế thế giới đang rơi vào một cuộc khủng hoảng và suy thoái sâu rộng, ảnh hưởng tới tất cả các quốc gia. Với nhiều chính sách kinh tế, tài chính mạnh mẽ và hiệu quả, Việt Nam được đánh giá là một trong số ít các quốc gia hạn chế được tối đa sự ảnh hưởng của khủng hoảng và suy thoái. Bên cạnh các giải pháp về kinh tế, Chính phủ Việt Nam đã tiếp tục đẩy mạnh đơn giản hóa TTHC để sớm đưa nền kinh tế Việt Nam trở lại quỹ đạo phát triển, đồng thời nắm bắt những cơ hội của khủng hoảng kinh tế toàn cầu mang lại.

Theo đánh giá của nhiều chuyên gia và tổ chức có uy tín trên thế giới, qua việc triển khai Đề án 30 và những thành công bước đầu, Việt Nam đã là một điểm sáng trong công tác cải cách hành chính. Lần đầu tiên trên thế giới một quốc gia đã công khai toàn bộ TTHC trên mạng Internet để mọi cá nhân, tổ chức tham gia đóng góp đơn giản hóa. Đề án gồm 3 giai đoạn chính là thống kê,  rà soát cắt giảm, đơn giản hóa TTHC và thực thi các khuyến nghị đơn giản hóa.

Tính đến hết ngày 31/8/2009, toàn bộ TTHC của 63 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương cùng 24 bộ, ngành đã được công bố công khai trên mạng Internet. Mọi cá nhân, tổ chức đều có thể truy cập và đóng góp ý kiến rà soát đơn giản hóa TTHC. Thực tế thông qua giai đoạn 1, việc thống kê và công khai TTHC đã loại bỏ được trên 1.000 TTHC trùng lắp và chồng chéo. Như vậy, về cơ bản, chủ trương công khai TTHC đã đạt được thành công.
Trong giai đoạn 2 của Đề án 30, theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, tất cả các bộ, ngành, địa phương phải cắt giảm tối thiểu 30% TTHC. Với chỉ đạo trực tiếp và cụ thể này, chắc chắn các địa phương cũng như bộ, ngành sẽ không thể có tình trạng “đánh trống bỏ dùi”. Trên thực tế, hầu hết các bộ ngành và địa phương cũng đã ra quyết tâm và có kế hoạch cụ thể cho việc rà soát cắt giảm 30% TTHC như chỉ đạo của Thủ tướng. Quyết tâm có một bộ TTHC thống nhất, đơn giản, dễ áp dụng của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ đã được DN và người dân nhiệt liệt hưởng ứng.

Để đảm bảo tính khách quan của công tác rà soát TTHC, quy trình rà soát của Đề án 30 cũng rất ưu việt. Người dân và doanh nghiệp được trực tiếp tham gia đóng góp ý kiến, rà soát những TTHC mà chính mình sẽ thực hiện sau này. Đồng thời, Chính phủ đã thành lập Tổ Công tác chuyên trách cải cách TTHC của Thủ tướng Chính phủ và Hội đồng tư vấn cải cách TTHC của Thủ tướng Chính phủ. Hoạt động của Tổ Công tác chuyên trách và Hội đồng tư vấn hoàn toàn độc lập, không chịu áp lực của cả cơ quan ban hành và cơ quan thực hiện TTHC.

Doanh nghiệp giữ vị trí trung tâm trong cải cách TTHC

Doanh nghiệp nào cũng vậy, từng ngày đều phải cọ xát thường xuyên với cơ chế chính sách nói chung và TTHC nói riêng. Nếu cơ chế chính sách có điểm nào bất hợp lý thì doanh nghiệp sẽ là đối tượng chịu tác động trực tiếp. TTHC rườm rà và các chi phí “đi đêm” đang là một thực tế mà doanh nghiệp phải gánh chịu. Báo cáo tổng hợp những nghiên cứu về môi trường kinh doanh tại nước ta được trung tâm Nghiên cứu kinh tế và chính sách (Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội) thực hiện cho thấy, trung bình mỗi doanh nghiệp phải mất 29,1% quỹ thời gian của mình để giải quyết các vấn đề liên quan đến TTHC. Ở Hà Nội, tỷ lệ này là 44,5% và ở TP HCM tỷ lệ là 38,7%. Điều này có nghĩa là các doanh nghiệp chỉ còn 50 – 70% quỹ thời gian của mình để dành cho quản lý và điều hành doanh nghiệp.

Một báo cáo khác từ ngân hàng Thế giới (WB) cũng cho thấy, các doanh nghiệp Việt Nam thuộc nhóm tiêu tốn thời gian nhất để đáp ứng các yêu cầu về thuế do thủ tục về thuế quá phức tạp, nhiêu khê. Bình quân mỗi năm, một doanh nghiệp Việt nam phải nộp 32 lần thuế các loại và tiêu tốn trung bình 1.050 giờ làm việc, gấp năm lần so với Indonesia. 

Chính vì những thực tế trên, vai trò của doanh nghiệp trong công tác rà soát TTHC của Đề án 30 được nâng lên một vị thế mới. Doanh nghiệp sẽ là đối tượng chính để góp ý và điền biểu mẫu góp ý kiến rà soát TTHC. Biểu mẫu là những câu hỏi về từng TTHC trong các lĩnh vực mà doanh nghiệp thường xuyên phải tiếp xúc. Thông qua các câu hỏi này, doanh nghiệp có thể nói cụ thể và chi tiết về sự cần thiết, tính hợp lý và hợp pháp của các TTHC. Như vậy, chất lượng của công tác rà soát đơn giản hóa TTHC hay nói cách khác là sự thành công của Đề án 30 phụ thuộc rất lớn vào sự hợp tác của doanh nghiệp.

Với Đề án 30, Chính phủ đã mở một diễn đàn công khai cho các bên tham gia bình đẳng để xây dựng cơ chế chính sách. Trong đó, doanh nghiệp được xếp ở vị trí trung tâm. Doanh nghiệp vừa đứng vai trò là người thụ hưởng cơ chế chính sách vừa đứng vai trò là một bên đối trọng xây dựng cơ chế chính sách đó.

VCCI với vai trò đại diện cho doanh nghiệp

Với chức năng đại diện cho cộng đồng doanh nghiệp, trong thời gian vừa qua VCCI đã triển khai rất nhiều các hoạt động tham mưu cho Đảng, Nhà nước về cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh và hỗ trợ doanh nghiệp trong sản xuất, kinh doanh. Trong đó, vấn đề về cải cách hành chính nói chung và cải cách TTHC nói riêng luôn là một trong những mối quan tâm hàng đầu của VCCI và đã được VCCI triển khai thực hiện trong nhiều năm qua. VCCI đặt nhiệm vụ tham gia quá trình cải cách TTHC, hỗ trợ doanh nghiệp hội nhập và phát triển là một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong chương trình công tác của cơ quan. Với vai trò là thành viên của Hội đồng Tư vấn cải cách TTHC của Thủ tướng, VCCI đã thành lập Tổ công tác cải cách TTHC, xây dựng đề án và kế hoạch tổng thể, đồng thời huy động mọi nguồn lực có thể cho hoạt động cải cách TTHC.

Căn cứ vào những nguyện vọng bức thiết nhất của doanh nghiệp, VCCI đã đăng ký với Chính phủ rà soát bốn lĩnh vực. Đó là lĩnh vực thuế, lĩnh vực hải quan, lĩnh vực đăng ký kinh doanh và quan hệ lao động. Mặc dù cả bốn lĩnh vực trên được xem là khá “gai góc” trong công tác xây dựng chính sách tuy nhiên, đây cũng chính là những lĩnh vực mà doanh nghiệp phải dành nhiều thời gian và tiền bạc nhất trong hoạt động của mình.

Tất cả bốn nhóm lĩnh vực đăng ký rà soát của VCCI đã và đang triển khai tích cực, đảm bảo đúng tiến độ cũng như chất lượng rà soát. Cả bốn nhóm đều thường xuyên tổ chức các cuộc họp giao ban, rút kinh nghiệm với thành viên Tổ Công tác cải cách TTHC của Thủ tướng Chính phủ, các chuyên gia, doanh nghiệp và hiệp hội doanh nghiệp. Tại các tọa đàm, trao đổi không khí tham gia tranh luận và trao đổi kinh nghiệm luôn được diễn ra rất cởi mở và hiệu quả. Với khẩu hiệu “đơn giản thủ tục hành chính vì doanh nghiệp”, cả bốn nhóm lĩnh vực rà soát của VCCI đều quyết tâm làm việc hết mình để góp phần xây dựng bộ TTHC có chất lượng cao đáp ứng nguyện vọng chính đáng của doanh nghiệp.

(Bài viết của Ông Phạm Gia Túc – Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam)