Một số điểm mới trong dự thảo Nghị định về minh bạch tài sản, thu nhập

26/11/2014

Nghị định số 37/2007/NĐ-CP được ban hành nhằm minh bạch hóa tài sản, thu nhập phục vụ cho công tác quản lý cán bộ, công chức, góp phần phòng ngừa và ngăn chặn hành vi tham nhũng. Tuy nhiên, qua sơ kết 5 năm thực hiện Nghị quyết Trung ương 3, Khóa X và Luật Phòng chống tham nhũng (PCTN) cho thấy, mặc dù việc kê khai tài sản, thu nhập đã thu được những kết quả bước đầu, nhưng việc tổ chức thực hiện còn nặng nề về hình thức, chưa giúp các cơ quan, tổ chức có thẩm quyền theo dõi được biến động về tài sản của người có nghĩa vụ phải kê khai; quy định về việc xác minh tài sản, thu nhập chưa tạo được tính chủ động nhằm làm rõ tính trung thực của việc kê khai; bản kê khai tài sản, thu nhập chưa được công khai đầy đủ như quy định. Tác dụng phòng ngừa, phát hiện và xử lý tham nhũng thông qua biện pháp kê khai tài sản, thu nhập còn rất hạn chế, chưa đảm bảo yêu cầu về minh bạch tài sản, thu nhập của người có nghĩa vụ kê khai. Do đó, việc kiểm soát tài sản, thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn vẫn chưa được thực hiện.

Mặt khác, Luật sửa đổi, bổ sungmột số điều của Luật PCTN đã được Quốc hội khóa XIII (kỳ họp thứ tư) thông qua, trong đó sửa đổi, bổ sung một số quy định về minh bạch tài sản, thu nhập và giao Chính phủ quy định chi tiết về mức giá trị tài sản tăng thêm phải giải trình; việc xác định giá trị tài sản tăng thêm, thẩm quyền yêu cầu giải trình, trách nhiệm của người giải trình, trình tự, thủ tục của việc giải trình; trình tự, thủ tục xác minh về tài sản, thu nhập…

Từ những vấn đề nêu trên, việc xây dựng và ban hành một Nghị định mới thay thế Nghị định số 37/2007/NĐ-CP về minh bạch tài sản, thu nhập là cần thiết nhằm khắc phục những hạn chế, bất cập trong thời gian qua, tăng cường việc công khai và kiểm soát việc kê khai tài sản, thu nhập theo các quy định của Đảng và Nhà nước, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả phòng ngừa, phát hiện và xử lý tham nhũng.

So với Nghị định số 37/2007/NĐ-CP, dự thảo Nghị định về minh bạch tài sản, thu nhập có một số điểm mới cơ bản nhằm khắc phục những bất hợp lý, khó thực hiện đã được tổng kết từ thực tiễn triển khai thực hiện.

 

Mới về phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng

Dự thảo đã quy định đối tượng phải kê khai tài sản, thu nhập bao gồm cán bộ, công chức giữ chức vụ có phụ cấp trách nhiệm tương đương phó trưởng phòng cấp huyện trở lên, một số công chức, viên chức, người lao động thường xuyên tiếp xúc và giải quyết công việc của người dân và doanh nghiệp. So với quy định hiện hành, Dự thảo đã bổ sung thêm: người được dự kiến bầu, phê chuẩn tại Quốc hội, Hội đồng nhân dân; công chức ngạch thẩm tra viên; thành viên hội đồng thành viên, kiểm soát viên trong doanh nghiệp nhà nước; người đại diện phần vốn của Nhà nước, doanh nghiệp nhà nước và giữ chức danh quản lý từ phó trưởng phòng trở lên trong doanh nghiệp có vốn của Nhà nước, doanh nghiệp nhà nước; cán bộ tư pháp – hộ tịch tại Ủy ban nhân dân cấp xã.

Dự thảo không quy định những người thuộc ngạch Bác sỹ chính, Dược sỹ chính, Giảng viên chính, Nghiên cứu viên chính, Kế toán trưởng trường mầm non, tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông, trung tâm giáo dục thường xuyên của nhà nước thuộc phạm vi điều chỉnh.

Bên cạnh đó, Dự thảo quy định người có nghĩa vụ kê khai tài sản, thu nhập phải tự xác định tài sản, giá trị tài sản phải kê khai và tự chịu trách nhiệm về tính trung thực trong việc kê khai của mình. Trong đó, phải có đầy đủ thông tin biến động cũng như số lượng, giá trị tài sản, thu nhập. Tài sản, thu nhập phải kê khai gồm các loại nhà và công trình xây dựng khác đang sử dụng thuộc sở hữu Nhà nước hoặc đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; tài khoản, tài sản ở nước ngoài; kim khí quý, đá quý, tiền, sổ tiết kiệm, cổ phiếu, trái phiếu, séc, các công cụ chuyển nhượng khác, mô tô, ô tô, tàu thuyền và các loại tài sản khác có giá trị từ 50 triệu đồng trở lên…

Việc quy định như trên trước hết tác động đến ý thức và hành vi của người kê khai, tăng cường trách nhiệm của người kê khai. Đối với các cơ quan, tổ chức, quy định này tạo cơ sở pháp lý cho việc kiểm soát tài sản, thu nhập của người có nghĩa vụ kê khai. Đối với xã hội, quy định này giúp cho việc giám sát của xã hội, giám sát của nhân dân đối với tài sản, thu nhập và biến động về tài sản, thu nhập của người có nghĩa vụ kê khai mà trước hết là của người có chức vụ, quyền hạn được thuận lợi, góp phần tạo công bằng xã hội. Và đây chính là một biện pháp tăng cường phòng ngừa tham nhũng hiệu quả, đáp ứng yêu cầu của Luật PCTN hiện nay.

 

Mới về nguyên tắc kê khai tài sản, thu nhập và xác định giá trị tài sản, thu nhập phải kê khai

Đây là quy định hoàn toàn mới của Dự thảo so với quy định hiện hành nhằm giúp cho người phải kê khai tài sản nhận biết rõ ràng, chính xác về những tài sản phải kê khai theo quy định của Luật PCTN. Điều 4 Dự thảo quy định rõ tài sản, thu nhập kê khai phải là tài sản thuộc sở hữu hoặc quyền sử dụng của bản thân, của vợ hoặc chồng và con chưa thành niên tại thời điểm kê khai. Đối với những loại tài sản mà phải kê khai nếu có tổng số giá trị từ 50 triệu đồng trở lên thì Nghị định quy định cách xác định giá trị tài sản bằng tiền phải trả khi mua, khi nhận chuyển nhượng, xây dựng hoặc giá trị ước tính khi được cho, tặng, thừa kế.

Đối với cơ quan có thẩm quyền, quy định trên khắc phục được tình trạng lúng túng, tạo ra sự thống nhất trong việc xác định giá trị tài sản phải kê khai, tạo điều kiện dễ dàng cho việc kê khai tài sản đồng thời kiểm soát được tài sản, thu nhập đối với cán bộ, công chức. Quy định trên cũng tạo điều kiện cho nhân dân biết được tổng thể các nguồn thu nhập của cán bộ, công chức phải kê khai qua đó giám sát tài sản, thu nhập đối với người có nghĩa vụ kê khai tài sản được triệt để, tạo hiệu ứng cho việc công khai, minh bạch bản kê khai tài sản, thu nhập.

 

Mới về công khai Bản kê khai tài sản, thu nhập của người có nghĩa vụ kê khai trong các cơ quan, tổ chức, đơn vị

Để bảo đảm sự công khai minh bạch của việc kê khai tài sản, thu nhập, Dự thảo quy định các cơ quan, tổ chức, đơn vị có trang thông tin điện tử nội bộ phải đăng tải các Bản kê khai tài sản, thu nhập trên trang thông tin đó. Trừ trường hợp cơ quan, tổ chức, đơn vị không có trang thông tin điện tử nội bộ thì việc công khai bản kê khai tài sản, thu nhập được công bố tại cuộc họp hoặc niêm yết tại trụ sở cơ quan, tổ chức, đơn vị.

Việc công khai Bản kê khai tài sản tại cuộc họp được thực hiện ở các cơ quan Trung ương và địa phương. Ở Trung ương: cán bộ, công chức giữ chức vụ từ Bộ trưởng và tương đương trở lên thì công khai trước đối tượng ghi phiếu tín nhiệm hàng năm. Thứ trưởng, Tổng cục trưởng và tương đương công khai trước lãnh đạo từ cấp cục, vụ và tương đương tương trở lên của cơ quan mình. Phó Tổng cục trưởng, cục trưởng, phó cục trưởng, vụ trưởng, phó vụ trưởng và tương đương công khai trước lãnh đạo cấp phòng và tương đương trở lên trong cơ quan, đơn vị mình. Ở địa phương: bí thư, phó bí thư, chủ tịch, phó chủ tịch hội đồng nhân dân, ủy ban nhân dân; ủy viên thường trực hội đồng nhân dân; trưởng các ban của hội đồng nhân dân, các thành viên khác của ủy ban nhân dân công khai trước đối tượng ghi phiếu tín nhiệm hàng năm. Giám đốc, phó giám đốc sở, ngành và tương đương, trưởng các cơ quan, đơn vị trực thuộc hội đồng nhân dân, ủy ban nhân dân cấp tỉnh công khai trước lãnh đạo cấp phòng và tương đương trở lên trực thuộc sở, ngành, cơ quan, đơn vị đó. Đối với những trường hợp khác thì công khai trước toàn thể công chức, viên chức, người lao động thuộc phòng, ban, đơn vị. Nếu biên chế của phòng, ban, đơn vị có từ 50 người trở lên thì công  khai trước tổ, đội, nhóm trực thuộc phòng, ban, đơn vị đó.

 

Mới về giải trình nguồn gốc tài sản tăng thêm

Nội dung mới này được thể hiện trong Luật sửa đổi, bổ sung một số điêu của Luật PCTN. Để cụ thể hóa nội dung này, Dự thảo Nghị định đã quy định người có nghĩa vụ kê khai phải tự giải trình nguồn gốc tài sản tăng thêm ngay khi kê khai tài sản theo Mẫu Bản kê khai tài sản, thu nhập và khi có yêu cầu của người có thẩm quyền; người kê khai tự chịu trách nhiệm về tính chính xác, đầy đủ, trung thực, kịp thời của những thông tin về nguồn gốc tài sản tăng thêm.

Để làm rõ tài sản tăng thêm phải giải trình nguồn gốc, Dự thảo quy định hai nhóm tài sản khi tăng thêm phải giải trình nguồn gốc như sau:

- Nhóm thứ nhất gồm nhà, công trình xây dựng và quyền sử dụng đất, phải giải trình nguồn gốc khi tăng thêm về số lượng so với kỳ kê khai trước đó, không phụ thuộc vào giá trị của phần tài sản tăng thêm.

- Nhóm thứ hai gồm các loại tài sản phải kê khai khác, phải giải trình nguồn gốc khi tăng thêm cả về số lượng và giá trị từ 50 triệu đồng trở lên so với kỳ kê khai trước đó.

Dự thảo Nghị định thay thế Nghị định số 37/2007/NĐ-CP đã được trình lên Chính phủ xem xét, phê duyệt. Hy vọng những những quy định mới trong dự thảo nghị định sẽ góp phần lấpnhững kẽ hở trong việc kê khai tài sản lâu nay, góp phần thực hiện Luật PCTN được tốt hơn.

                                                Hoàng Thị Chung

                                                                   Phòng KSTTHC Khối Nội chính