Giải pháp đơn giản hóa các thủ tục đăng ký biện pháp bảo đảm bằng tài sản là động sản

23/10/2019

Trong giao dịch bảo đảm, việc đăng ký biện pháp bảo đảm bằng tài sản là động sản được thực hiện bằng nhiều phương thức (trực tiếp, qua dịch vụ bưu chính, qua hệ thống đăng ký trực tuyến hoặc qua thư điện tử), tuy nhiên còn một số bất cập giữa các phương thức thực hiện cần được nghiên cứu, đơn giản hóa.

Thứ nhất, về thành phần hồ sơ thực hiện thủ tục
Quy định hiện hành có sự không thống nhất về yêu cầu thành phần hồ sơ phải nộp giữa cách thức thực hiện trực tuyến với cách thức trực tiếp, qua dịch vụ bưu chính, cụ thể: Ngoài Phiếu yêu cầu (theo mẫu), nếu thực hiện theo cách thức trực tiếp, dịch vụ bưu chính đối tượng thực hiện phải nộp thêm một số thành phần hồ sơ, gồm: Hợp đồng thế chấp hoặc hợp đồng sửa đổi, bổ sung hợp đồng thế chấp trong trường hợp phiếu yêu cầu đăng ký chỉ có chữ ký, con dấu của một trong các bên tham gia biện pháp bảo đảm (01 bản sao không có chứng thực kèm bản chính để đối chiếu); văn bản ủy quyền trong trường hợp người yêu cầu đăng ký là người được ủy quyền (01 bản chính hoặc 01 bản sao có chứng thực hoặc 01 bản sao không có chứng thực kèm bản chính để đối chiếu), trong đó có loại trừ một số trường hợp. Đặc biệt đối với việc thực hiện qua dịch vụ bưu chính thì tất cả thành phần hồ sơ đều yêu cầu bản chính hoặc bản sao có chứng thực, làm phát sinh chi phí thực hiện.
Thứ hai, về việc thực hiện thủ tục cấp mã số
Để thực hiện thủ tục đăng ký biện pháp bảo đảm bằng tài sản là động sản khác theo cách thức trực tuyến thì đối tượng thực hiện phải thực hiện thêm một thủ tục hành chính, đó là phải trực tiếp hoặc gửi hồ sơ qua dịch vụ bưu chính đến Cục Đăng ký quốc gia giao dịch bảo đảm thuộc Bộ Tư pháp để thực hiện thủ tục xin cấp mã số sử dụng cơ sở dữ liệu về biện pháp bảo đảm. Như vậy, việc thực hiện thủ tục theo cách thức trực tuyến không những không tiết kiệm chi phí, thuận tiện cho người dân mà còn làm phát sinh thêm thủ tục, tăng thêm chi phí cho đối tượng thực hiện so với cách thức thực hiện khác (trực tiếp/qua bưu chính). Tuy nhiên, Nghị định số 102/2017/NĐ-CP mới chỉ quy định đối tượng thực hiện đăng ký trực tuyến biện pháp bảo đảm được cấp tài khoản đăng ký trực tuyến (mã số) để truy cập vào hệ thống đăng ký trực tuyến (Điều 54), đồng thời phải nộp phí cấp mã số (Điều 11), mà chưa quy định về trình tự, thủ tục thực hiện việc cấp mã số (thành phần hồ sơ, trình tự, cơ quan có thẩm quyền giải quyết, thời hạn thực hiện thủ tục...), do đó thiếu cơ sở để triển khai thực hiện thủ tục cấp mã số mã số sử dụng cơ sở dữ liệu về biện pháp bảo đảm. Nhưng trên thực tế hiện nay cơ quan có thẩm quyền vẫn thực hiện việc cấp mã số.
Bên cạnh đó, đối với trường hợp nộp hồ sơ qua thư điện tử, Nghị định số 102/2017/NĐ-CP mới chỉ dừng lại ở việc quy định nộp hồ sơ qua thư điện tử trong trường hợp người yêu cầu đăng ký đã được cấp mã số sử dụng cơ sở dữ liệu về biện pháp bảo đảm và chưa có quy định về trình tự, thủ tục thực hiện, do đó thiếu cơ sở để triển khai thực hiện trên thực tế.
Thứ ba, về việc cấp, sử dụng và quản lý mã số sử dụng cơ sở dữ liệu về biện pháp bảo đảm
Theo quy định tại Điều 11 Nghị định 102/2017/NĐ-CP, Điều 4 Thông tư số 202/2016/TT-BTC thì phí cấp mã số sử dụng cơ sở dữ liệu về giao dịch bảo đảm cụ thể là: Trường hợp đăng ký sử dụng cơ sở dữ liệu về giao dịch bảo đảm trước ngày 01/7 hàng năm là 300.000 đồng/khách hàng/năm; trường hợp đăng ký sử dụng cơ sở dữ liệu về giao dịch bảo đảm từ ngày 01/7 hàng năm là 150.000 đồng/khách hàng/năm. Khách hàng đã được cấp mã số không bị giới hạn số lần đăng ký cũng như đối tượng thực hiện đăng ký biện pháp giao dịch bảo đảm (chính chủ hoặc làm thay cho đối tượng khác). Quy định này nảy sinh bất cập đó là việc sử dụng cơ sở dữ liệu nhiều hay ít đều phải chịu chung mức phí như nhau.
Từ nghiên cứu, phân tích trên, tác giả đề xuất một số giải pháp để tiếp tục đơn giản hóa TTHC, tạo thuận lợi cho người thực hiện, đảm bảo công khai, minh bạch, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý của nhà nước, như sau:
Thứ nhất, Bộ Tư pháp cần chủ trì, phối hợp với cơ quan có liên quan nghiên cứu tích hợp cơ sở dữ liệu về biện pháp bảo đảm với hệ thống dịch vụ công trực tuyến để khi có nhu cầu đăng ký biện pháp bảo đảm bằng tài sản là động sản khác theo hình thức thực hiện trực tuyến thì trường hợp đối tượng thực hiện thủ tục đã được cấp mã số sử dụng cơ sở dữ liệu về biện pháp bảo đảm: Hệ thống dịch vụ công trực tuyến cho phép đối tượng thực hiện thủ tục tra cứu thông tin về thủ tục, chọn nộp hồ sơ. Hệ thống tự động ghi nhận dữ liệu thông tin của đối tượng thực hiện thủ tục, đồng thời truyền dữ liệu cho cơ quan đăng ký giao dịch bảo đảm để thực hiện thủ tục theo quy trình đăng ký như hiện nay. Trường hợp đối tượng thực hiện thủ tục chưa được cấp mã số sử dụng cơ sở dữ liệu sử dụng cơ sở dữ liệu về biện pháp bảo đảm: Cho phép thực hiện việc cấp mã số sử dụng cơ sở dữ liệu về biện pháp bảo đảm bằng cách thức trực tuyến. Việc xác thực người dùng giai đoạn đầu thông qua USB ký số/sim ký số. Đồng thời, thực hiện thủ tục đăng ký biện pháp bảo đảm mà không phải thực hiện tách rời hai thủ tục.
Thứ hai, thực hiện ký số đối với kết quả giải quyết TTHC và thêm lựa chọn nhận/trả kết quả bằng file dữ liệu điện tử. Kết quả giải quyết được truyền về Cổng dịch vụ công. Như vậy việc giải quyết thủ tục được thực hiện hoàn toàn trên môi trường điện tử. Đối tượng thực hiện TTHC có thể giảm được hai lần đi lại trực tiếp hoặc qua hệ thống bưu chính để làm thủ tục hoặc nhận kết quả giải quyết, không mất phí dịch vụ bưu chính.
Bên cạnh đó Bộ Tư pháp cũng cẩn sớm nghiên cứu để tiếp tục hoàn thiện các quy định về đăng ký giao dịch bảo đảm, cụ thể như: Đối với trường hợp thực hiện thủ tục đăng ký biện pháp bảo đảm bằng tài sản là động sản khác theo hình thức thực hiện trực tiếp, bưu chính, đề nghị chỉ yêu cầu nộp Phiếu yêu cầu (theo mẫu); bỏ toàn bộ thành phần hồ sơ khác; bổ sung đầy đủ quy định về các bộ phận tạo thành thủ tục đăng ký biện pháp bảo đảm bằng cách thức qua hộp thư điện tử; cấp mã số; bổ sung quy định trả kết quả trực tuyến.
Thứ ba, Bộ Tài chính cần nghiên cứu sửa đổi quy định về phí cấp mã số sử dụng cơ sở dữ liệu về biện pháp bảo đảm theo hướng thu phí theo lần truy cập vào hệ thống để bảo đảm tính công bằng giữa các đối tượng thực hiện; các ngân hàng thực hiện kết nối, tích hợp với Cổng Dịch vụ công quốc gia để thực hiện thanh toán trực tuyến;.../.

Nguyễn Thị Bích Ngân
Cục Kiểm soát TTHC