Bước đột phá trong kiểm tra chuyên ngành tại cửa khẩu

22/01/2021

Bước đột phá này thể hiện thông qua 07 nội dung cải cách hoạt động kiểm tra chuyên ngành tại cửa khẩu đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Đề án “Cải cách mô hình kiểm tra chất lượng, kiểm tra an toàn thực phẩm đối với hàng hóa nhập khẩu” (Quyết định số 38/QĐ-TTg ngày 12/01/2021).

Thời gian qua, với sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, công tác kiểm tra chuyên ngành đối với hàng hóa nhập khẩu đã đạt được một số kết quả nhất định. Tính từ đầu nhiệm kỳ Chính phủ đến nay, đã cắt giảm, đơn giản hóa 6.776/9.926 danh mục hàng hóa phải kiểm tra chuyên ngành, 30/120 TTHC liên quan đến kiểm tra chuyên ngành; các bộ, ngành đã có phương án xử lý 1.501 mặt hàng có chồng chéo về thẩm quyền.
Tuy nhiên, công tác kiểm tra chuyên ngành vẫn tồn tại những bất cập như: Doanh nghiệp còn phải liên hệ với nhiều cơ quan, tổ chức để thực hiện kiểm tra chuyên ngành, việc áp dụng quản lý rủi ro chưa phát huy tính hiệu quả, chưa áp dụng rộng rãi việc công nhận lẫn nhau, áp dụng truy xuất nguồn gốc trong KTCN, dẫn tới kéo dài thời gian, tạo gánh nặng hành chính cho doanh nghiệp xuất, nhập khẩu. Theo Báo cáo Môi trường kinh doanh 2020 (DB2020) do Ngân hàng Thế giới công bố tháng 10/2019, kết quả chỉ số Giao dịch thương mại qua biên giới không có sự thay đổi về điểm số và các chỉ số thành phần về thời gian và chi phí xuất nhập khẩu so với 02 năm trước (DB2018 và DB2019). Tuy nhiên, vị trí xếp hạng về chỉ số Giao dịch thương mại qua biên giới giảm 4 bậc (từ vị trí 100 xuống vị trí 104/190 nước); chỉ số chung về môi trường kinh doanh giảm 1 bậc (từ vị trí 69 lên đến vị trí 70/190 nước); vẫn đứng thứ 5 trong 10 nước ASEAN. Do vậy, để cải thiện chỉ số Giao dịch thương mại qua biên giới và chỉ số chung về môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia thì cần triển khai các giải pháp mạnh mẽ hơn, trong đó có cải cách toàn diện thủ tục kiểm tra chuyên ngành, với mục tiêu giảm thời gian thông quan hàng hóa, tạo thuận lợi hơn nữa cho doanh nghiệp.
Thực hiện chủ trương của Chính phủ, chỉ đạo của Chính phủ tại các Nghị quyết số 99/NQ-CP năm 2019, Nghị quyết số 02/NQ-CP, Nghị quyết số 68/NQ-CP năm 2020, Bộ Tài chính đã phối hợp với Văn phòng Chính phủ, các cơ quan liên quan triển khai nghiên cứu và đề xuất 07 nội dung cải cách quy định, thủ tục kiểm tra chất lượng, kiểm tra an toàn thực phẩm tại cửa khẩu nhằm đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, áp dụng hiệu quả nguyên tắc quản lý rủi ro, đơn giản hóa quy trình, thủ tục, giảm đầu mối tiếp xúc giữa doanh nghiệp với các cơ quan, cắt giảm chi phí, thời gian thông quan hàng hóa nhập khẩu.
Thứ nhất, giao cơ quan hải quan là đầu mối kiểm tra chất lượng, kiểm tra an toàn thực phẩm đối với hàng hóa nhập khẩu. Cơ quan hải quan thực hiện tiếp nhận hồ sơ, quyết định phương thức kiểm tra, trường hợp hàng hóa phải lấy mẫu để chứng nhận hợp quy/giám định thì thực hiện chứng nhận hợp quy/giám định tại tổ chức chứng nhận/giám định hoặc các đơn vị, tổ chức của cơ quan hải quan được Bộ quản lý ngành, lĩnh vực chỉ định theo lựa chọn của người khai hải quan. Kết quả kiểm tra chất lượng, kiểm tra an toàn thực phẩm của cơ quan hải quan là cơ sở để người khai hải quan thực hiện thủ tục hải quan. Trường hợp không nhất trí với kết quả kiểm tra chất lượng, kiểm tra an toàn thực phẩm của cơ quan hải quan, người khai hải quan thực hiện khiếu nại hoặc khởi kiện theo quy định của pháp luật. Về lộ trình thực hiện, trong giai đoạn đầu khi chưa sửa luật, doanh nghiệp được lựa chọn thực hiện kiểm tra theo đầu mối bộ, ngành hoặc đầu mối hải quan. Sau khi hoàn thành việc sửa đổi các luật liên quan sẽ thống nhất một đầu mối kiểm tra chất lượng, kiểm tra an toàn thực phẩm tại cửa khẩu là cơ quan hải quan.
Thứ hai, áp dụng đồng bộ 3 phương thức kiểm tra cho cả lĩnh vực kiểm tra chất lượng, kiểm tra an toàn thực phẩm nhằm cắt giảm số lô hàng nhập khẩu phải kiểm tra. Các phương thức kiểm tra: Chặt, thông thường, giảm đã được quy định trong lĩnh vực an toàn thực phẩm (tại Luật an toàn thực phẩm, Nghị định quy định chi tiết Luật an toàn thực phẩm). Trong lĩnh vực kiểm tra chất lượng, các văn bản quy phạm pháp luật chưa quy định các phương thức kiểm tra mà chỉ quy định về miễn giảm kiểm tra. Kế thừa quy định và thực tiễn tốt trong lĩnh vực an toàn thực phẩm, Bộ Tài chính đã đề xuất áp dụng đồng bộ 3 phương thức kiểm tra cho cả lĩnh vực chất lượng nhằm cắt giảm số lô hàng nhập khẩu phải kiểm tra. Như vậy, trong thời gian tới sẽ áp dụng đồng bộ 3 phương thức kiểm tra: Chặt, thông thường, giảm đối với cả lĩnh vực chất lượng, an toàn thực phẩm. Trong đó, phương thức kiểm tra giảm sẽ thực hiện kiểm tra hồ sơ ngẫu nhiên không quá 5% trên tổng số lô hàng thuộc diện kiểm tra giảm của năm liền kề trước đó. Việc áp dụng phương thức kiểm tra và chuyển đổi phương thức kiểm tra phụ thuộc vào mức độ rủi ro, khả năng gây mất an toàn của hàng hóa nhập khẩu.
SƠ ĐỒ CHUYỂN ĐỔI PHƯƠNG THỨC KIỂM TRA CL, KIỂM TRA ATTP
 
 
Thứ ba, đơn giản hóa thủ tục kiểm tra chất lượng, kiểm tra an toàn thực phẩm đối với hàng hóa nhập khẩu. Theo đó, cơ quan hải quan thực hiện đồng thời thủ tục nhập khẩu hàng hóa và thủ tục kiểm tra chất lượng, kiểm tra an toàn thực phẩm, doanh nghiệp chỉ thực hiện với một đầu mối là cơ quan hải quan. Hàng hóa nhập khẩu được phân loại vào các quy trình kiểm tra khác nhau dựa trên các phương thức kiểm tra theo hướng đơn giản dần trên cơ sở ứng dụng tối đa công nghệ thông tin. Hệ thống tự động quyết định đối tượng được miễn, giảm kiểm tra, doanh nghiệp không phải thực hiện thủ tục đề nghị miễn, giảm kiểm tra. Quy trình thực hiện giúp cắt giảm trình tự, thủ tục và thời gian thông quan hàng hóa (cắt giảm 3 bước thủ tục trong 10 bước đối với quy trình kiểm tra chất lượng, cắt giảm 2 bước thủ tục trong 5 bước đối với quy trình kiểm tra an toàn thực phẩm).
 Thứ tư, thực hiện kiểm tra theo mặt hàng để cắt giảm số lượng các lô hàng phải kiểm tra. Áp dụng phương thức kiểm tra, chuyển đổi phương thức kiểm tra từ kiểm tra chặt sang kiểm tra thông thường, từ kiểm tra thông thường sang kiểm tra giảm thực hiện đối với hàng hóa giống hệt (hàng hóa giống nhau về các phương diện: Tên gọi, mã HS, nhà sản xuất, xuất xứ, đặc tính kỹ thuật…), không phân biệt nhà nhập khẩu để cắt giảm một số bước kiểm tra không cần thiết và cắt giảm tỷ lệ kiểm tra đối với cùng một mặt hàng. Người nhập khẩu chịu trách nhiệm với lô hàng nhập khẩu và sẽ bị xử lý theo quy định nếu hàng hóa không đạt chất lượng.
 
Ảnh minh họa. Nguồn: Thanhnien.vn

Thứ năm, áp dụng đầy đủ, thực chất nguyên tắc quản lý rủi ro trong kiểm tra chất lượng, kiểm tra an toàn thực phẩm đối với hàng hóa nhập khẩu để bảo đảm vai trò quản lý nhà nước và nâng cao tính tuân thủ của doanh nghiệp. Cơ quan hải quan tập trung nguồn lực để kiểm tra, kiểm soát đối với doanh nghiệp không tuân thủ pháp luật, lô hàng có độ rủi ro cao có khả năng vi phạm. Cơ quan hải quan lựa chọn ngẫu nhiên 5% tổng số lô hàng thuộc diện kiểm tra giảm để kiểm tra hồ sơ; kiểm tra khi có dấu hiệu vi phạm hoặc kiểm tra ngẫu nhiên không quá 5% để đánh giá tuân thủ pháp luật của người khai hải quan (Áp dụng tỉ lệ 5% theo Nghị định 15/2018/NĐ-CP).
Thứ sáu, bổ sung đối tượng được miễn kiểm tra chất lượng, kiểm tra an toàn thực phẩm. Áp dụng thống nhất 19 trường hợp miễn kiểm tra chất lượng, kiểm tra an toàn thực thẩm trên cơ sở tổng hợp các trường hợp miễn kiểm tra tại Nghị định số 15/2018/NĐ-CP, Nghị định số 74/2018/NĐ-CP, Nghị định số 85/2019/NĐ-CP; bổ sung, mở rộng một số trường hợp miễn phù hợp với thực tiễn; công nhận, thừa nhận hàng hóa đã được kiểm tra tại nguồn, hàng hóa được sản xuất theo công nghệ tiên tiến và có xuất xứ từ những nước, vùng lãnh thổ có tiêu chuẩn chất lượng cao nhằm tạo thuận lợi, cắt giảm hàng hóa phải kiểm tra chất lượng, kiểm tra an toàn thực phẩm.
Thứ bảy, ứng dụng hệ thống công nghệ thông tin để triển khai Mô hình mới. Kế thừa và bổ sung một số tính năng mới (Hỗ trợ doanh nghiệp xác định hàng hóa thuộc đối tượng kiểm tra chuyên ngành; hỗ trợ doanh nghiệp công bố tiêu chuẩn/quy chuẩn áp dụng đối với hàng hóa; kết nối và chia sẻ hồ sơ, dữ liệu cho các bên liên quan; phân luồng kiểm tra chuyên ngành kết hợp với phân luồng kiểm tra hải quan; cung cấp các chỉ dẫn cho doanh nghiệp để thực hiện các công đoạn trong kiểm tra chuyên ngành kết hợp với kiểm tra hải quan; lấy mẫu, giao nhận mẫu và quản lý mẫu...) trên nền tảng Cổng thông tin một cửa quốc gia, hệ thống thông quan tự động, hệ thống quản lý rủi ro, bảo đảm sự chia sẻ thông tin giữa các cơ quan quản lý nhà nước và hải quan.
Để thực hiện phương án cải cách mô hình kiểm tra chất lượng, kiểm tra an toàn thực phẩm đối với hàng hóa nhập khẩu tại cửa khẩu, Bộ Tài chính sẽ triển khai xây dựng dự thảo Nghị định quy định về cơ chế quản lý, phương thức, trình tự, thủ tục kiểm tra chất lượng và kiểm tra an toàn thực phẩm đối với hàng hóa nhập khẩu, trình Chính phủ trong Quý II năm 2021./.

Lê Hồng Quang
Cục Kiểm soát thủ tục hành chính