Kinh nghiệm của Malaysia và bài học cải cách hành chính cho Việt Nam

16/04/2018

Thành công của Malaysia trong thực hiện Chương trình chuyển đổi quốc gia (NTP) từ năm 2010 đến nay đặc biệt hữu ích đối với Việt Nam trong quá trình cải cách hành chính, cải thiện môi trường kinh doanh.

 

Malaysia là một quốc gia quân chủ lập hiến liên bang. Từ năm 2009, Chính phủ Malaysisa phải đối mặt với hàng loạt vấn đề nan giải tương tự nhiều quốc gia đang phát triển khác, như mắc bẫy thu nhập trung bình, bội chi ngân sách, tỷ lệ nợ công tăng, người dân sút giảm niềm tin vào quá trình điều hành của Chính phủ... Để khắc phục, từ năm 2010 Malaysia bắt đầu thực hiện Chương trình chuyển đổi quốc gia (NTP) trong đó bao gồm 02 chương trình là chuyển đổi Chính phủ (GTP) và chuyển đổi kinh tế (ETP). Báo cáo thường niên thực hiện chương trình chuyển đổi quốc gia cho thấy Malaysia tiếp tục đạt được tăng trưởng GDP tổng thể ổn định (GDP), duy trì quỹ đạo trên 4%, tăng trưởng GDP năm 2017 là 5,9%. Tổng thu nhập quốc dân (GNI) trên đầu người của Malaysia là 10.010 đô la Mỹ. Theo Báo cáo Môi trường kinh doanh được Ngân hàng Thế giới công bố vào tháng 10 năm 2017, Malaysia xếp thứ 24/189 quốc gia về chỉ số Môi trường kinh doanh. Ở khu vực Đông Nam Á, Malaysia nhiều năm gần đây đứng thứ 2, chỉ sau Singapore.

Nâng cao quản lý và bảo đảm hiệu quả Chính phủ
Malaysia đã thành lập Cơ quan quản lý và bảo đảm hiệu quả Chính phủ (PEMANDU). Đây là cơ quan thuộc Văn phòng Thủ tướng Chính phủ, nhằm mục tiêu thay đổi toàn diện Quốc gia và đảm bảo cho sự thành công của Chương trình chuyển đổi Quốc gia, giám sát việc thực hiện, đánh giá tiến độ, hỗ trợ việc định hướng và thúc đẩy tiến trình thực thi của Chương trình chuyển đổi Chính phủ và Chương trình chuyển đổi kinh tế với định hướng biến Malaysia thành một nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2020. Tất cả các cơ quan đều có nhiệm vụ làm việc này, với các bản cập nhật tiến độ hàng năm được công bố bằng cách sử dụng các đánh giá màu (đỏ, vàng và xanh lá cây như màu sắc của đèn giao thông) cho mỗi nhiệm vụ. PEMANDU là tổ chức được ủy nhiệm để xúc tiến những thay đổi trong khu vực công và khu vực tư nhân, hỗ trợ các Bộ trong quá trình lập kế hoạch và cung cấp một cách nhìn độc lập về hiệu suất và tiến độ cho Thủ tướng và các Bộ trưởng. Hàng tuần, PEMANDU tổ chức cuộc họp để theo dõi và đôn đốc tiến độ qua bảng theo dõi KPI tạo nên một cách làm mới trên cơ sở giám sát thường xuyên để bảo đảm hiệu quả thực hiện nhiệm vụ.

Người đứng đầu PEMANDU do Thủ tướng Chính phủ bổ nhiệm, được trao toàn quyền dẫn dắt quá trình này, được cung cấp mọi thông tin cần thiết và không phụ thuộc bất cứ bộ ngành nào. Để PEMANDU để thực hiện trách nhiệm của mình một cách có hiệu quả, Thủ tướng Malaysia cho phép lựa chọn các nhân lực tốt nhất từ cả khu vực công và khu vực tư nhân, lương của các cán bộ biệt phái được trả như các chuyên gia đến từ khu vực tư nhân.

Thông qua việc thực hiện một quy trình 8 bước (còn gọi là phương pháp BFR - Big Fast Result): Xác định mục tiêu chiến lược, tổ chức cuộc họp làm việc theo phương thức Phòng thí nghiệm (Labs) để thử nghiệm các chính sách; Lấy ý kiến công khai của người dân; xây dựng Lộ trình thực hiện; Xác định các chỉ số đánh giá hiệu quả công việc (KPIs); Tổ chức triển khai; Kiểm tra, đánh giá và xây dựng báo cáo hàng năm. PEMANDU đã giúp các Bộ thu thập, tận dụng được tốt nhất sức mạnh tập thể, biến mỗi sáng kiến thành kết quả thực hiện và được công chúng đánh giá cao.

Căn cứ vào các kế hoạch chi tiết thiết lập Scorecard chấm điểm hoàn thành nhiệm vụ của các Bộ trưởng và Bảng theo dõi đánh giá Dashboard


Hiệu quả của PEMANDU đã được ghi nhận thông qua những kết quả hết sức ấn tượng trong vòng 8 năm qua như tạo ra được 2,6 triệu việc làm; tỉ lệ thâm hụt ngân sách giảm từ 6,6% còn hơn 3%. Đặc biệt, có những dự án đã được triển khai thành công với thời gian ngắn, trong đó phải kể đến tuyến đường sắt cao tốc vận chuyển với quy mô lớn (Mass Rapid Transit - MRT) và dự án Dòng sông sự sống nhằm cải tạo sông Klang và Gombak là 2 con sông của Kuala Lumpur. Sau hơn 1 năm triển khai, đến nay, dự án MRT đã nhanh hơn kế hoạch đề ra và có chi phí thấp hơn chi phí dự kiến, còn dự án Dòng sông sự sống đã hoàn thành trên 80% và được người dân Malaysia đánh giá rất cao về hiệu quả thực hiện.

Từ năm 2017, theo chương trình chuyển đổi quốc gia, Pemandu bước vào giai đoạn chuyển tiếp, chuyển các nhiệm vụ sang cho Đơn vị chuyển đổi chiến lược khu vực công (CSDU) là một đơn vị của khối nhà nước thực hiện còn PEMANDU trở thành tổ chức tư nhân với tên gọi là PEMANDU Associate. Mục tiêu của giai đoạn này là để Pemandu trở thành một đơn vị thuộc khối tư nhân nhỏ và năng động, chịu trách nhiệm thiết lập chỉ số đánh giá hiệu quả công việc KPI trong khi các Bộ và cơ quan của Chính phủ sẽ tập trung thực hiện các sáng kiến thuộc Chương trình chuyển đổi quốc gia.

Hiện có 6 quốc gia, trong đó có Nga đã mời PEMANDU cố vấn để thực hiện chuyển đổi quốc gia. Vào cuối năm 2016, dựa trên tư vấn của Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc PEMANDU kiêm Cố vấn của Thủ tướng Malaysia về chuyển đổi quốc gia, Tổng thống Nga đã ký quyết định thành lập Hội đồng Chiến lược và Dự án trọng điểm quốc gia, đặt trực thuộc Tổng thống và do Thủ tướng Nga trực tiếp chủ trì.

Tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, nâng cao môi trường kinh doanh
Malaysia đã thiết lập một Tổ công tác đặc biệt về tạo thuận lợi cho doanh nghiệp (PEMUDAH). PEMUDAH được thành lập với sứ mệnh giúp Malaysia đạt mục tiêu xếp thứ 5 về chỉ số Môi trường kinh doanh, trở thành quốc gia có thu nhập cao vào năm 2020. Về tổ chức, đây là nhóm công tác hỗn hợp bao gồm các thành viên là quan chức nhà nước và lãnh đạo doanh nghiệp, đồng thời các thành viên này đều là chuyên gia trong từng ngành, lĩnh vực liên quan đến môi trường kinh doanh. PEMUDAH báo cáo trực tiếp với Thủ tướng Chính phủ. Chủ tịch của PEMUDAH là Tổng thư ký của Chính phủ (người đứng sau Thủ tướng) và đồng chủ tọa là Chủ tịch liên đoàn các nhà sản xuất của Malaysia. Ban Thư ký của PEMUDAH chỉ gồm 06 người làm việc chuyên trách, chịu trách nhiệm điều phối, tổ chức công việc chung với sự tham gia của khoảng hơn 200 người ở cả khu vực nhà nước và khu vực tư nhân.

Về hoạt động, PEMUDAH triển khai hoạt động thông qua từng nhóm công tác do các thành viên tùy theo chuyên môn, nhiệm vụ và lĩnh vực hoạt động đứng đầu. Tham gia vào các nhóm công tác này có nhiều cá nhân đến từ các bộ, cơ quan và khối doanh nghiệp phù hợp với từng nhiệm vụ cụ thể. Cơ chế năng động cho phép thành viên của PEMUDAH có sự thay đổi, bổ sung cho phù hợp với tình hình thực tế. Công việc của PEMUDAH chia thành 10 nhóm trọng tâm hoạt động ổn định, lâu dài với nhiệm vụ cụ thể là đơn giản hóa các thủ tục theo chu trình vòng đời doanh nghiệp (từ khởi sự kinh doanh đến phá sản doanh nghiệp) căn cứ vào các chỉ số xếp hạng trong Báo cáo Môi trường kinh doanh.
 

Các cuộc họp của Pemudah với các cơ quan và với Ngân hàng Thế giới
Ngoài ra, PEMUDAH xác định các nhóm bổ sung nhằm thúc đẩy cải thiện môi trường kinh doanh của Malaysia như: Quy định về thị trường lao động, Quan hệ công… PEMUDAH cũng tổ chức các nhóm công tác mang tính chất linh động hơn và có thể thay đổi tùy thuộc vào tình hình thực tế, như: Nhóm về thúc đẩy hiệu quả hoạt động của khối tư nhân, nhóm về thúc đẩy thanh toán điện tử, nhóm những thông lệ tốt trong quản lý nhà nước, nhóm về an toàn và an ninh….

Để cải thiện môi trường kinh doanh, PEMUDAH đã khảo sát, đánh giá lại tình hình trong nước, cử các đoàn đến làm việc với Ngân hàng Thế giới để tìm hiểu cách thức đánh giá môi trường kinh doanh, chủ động tham vấn trong nước nhằm tìm kiếm giải pháp cải thiện tình hình. Mỗi tháng PEMUDAH tổ chức một cuộc họp ở cấp độ nhóm công tác về từng vấn đề cụ thể, nếu không giải quyết được ở bước này thì sẽ tổ chức họp ở cấp PEMUDAH. Nhóm công tác của PEMUDAH chỉ nghiên cứu, đưa ra các khuyến nghị, gợi ý cách làm hay, chia sẻ kinh nghiệm hay cho các bên để khuyến khích họ thực hiện cải cách với mục tiêu cuối cùng là tạo thuận lợi cho doanh nghiệp. Trường hợp khuyến nghị đưa ra không được bộ hoặc bang, liên bang chấp thuận, PEMUDAH có thể báo cáo để Thủ tướng Chính phủ quyết định. Nhờ đó, các vấn đề được giải quyết một cách kịp thời, nhanh chóng và môi trường kinh doanh của Malaysia liên tục giữ được các vị trí cao trên bảng xếp hạng bất chấp sự vươn lên mạnh mẽ của các quốc gia trong khu vực và trên thế giới.

Tạo thuận lợi cho người dân trong thực hiện dịch vụ công
Với quan điểm lấy người dân là trung tâm, Malaysia đã tổ chức nên các Trung tâm chuyển đổi đô thị (UTC) thể hiện rõ tính chất phục vụ thông qua việc cung cấp dịch vụ tập trung, thời gian làm việc và chất lượng phục vụ. Tại UTC không chỉ tiếp nhận giải quyết thủ tục hành chính mà còn đáp ứng các nhu cầu của cộng đồng như trung tâm giáo dục việc làm, nâng cao sức khỏe, mua sắm…

Các dịch vụ được cung cấp tại Trung tâm chuyển đổi đô thị

 
Các dịch vụ hành chính công được cung cấp tại UTC đã đáp ứng được những giao dịch hành chính phổ biến của người dân như hộ tịch, làm hộ chiếu, giáo dục, việc làm, đăng ký doanh nghiệp, đăng kiểm… Toàn bộ quy trình giải quyết thủ tục hành chính như hướng dẫn, tiếp nhận hồ sơ, thu phí, lệ phí, trả kết quả đều được thực hiện tại UTC. Trên nền tảng các cơ sở dữ liệu sẵn có, người dân có thể làm thủ tục hành chính tại bất cứ UTC nào, không phân biệt địa giới hành chính. Các thông tin về việc giải quyết thủ tục hành chính được công bố rộng rãi tại trang web, tại cổng dịch vụ công, tại hệ thống máy tính tại UTC và các bảng thông tin niêm yết tại quầy. Các UTC có thời gian làm việc 12 giờ mỗi ngày, từ 8 giờ sáng đến 10 giờ tối và làm việc cả thứ 7, chủ nhật để tăng cường khả năng tiếp cận của người dân.

Việc triển khai thiết lập các UTC của Malaysia thời gian qua diễn ra khá nhanh chóng và hiệu quả thông qua việc chuyển đổi công năng của các công trình hiện có như trung tâm thương mại, bến xe… và nhận được sự đánh giá rất tích cực của người dân.

Áp dụng vào Việt Nam
Có thể thấy, các sáng kiến trong chương trình chuyển đổi quốc gia của Malaysia có nhiều nội dung tương đồng với Việt Nam, cụ thể như Hội đồng Tư vấn cải cách thủ tục hành chính của Thủ tướng Chính phủ của Việt Nam khá tương đồng với mô hình PEMUDAH về tổ chức, hoạt động và nhiệm vụ; mô hình Tổ công tác của Thủ tướng Chính phủ của Việt Nam có nhiều nét tương đồng với mô hình PEMANDU trong theo dõi, đôn đốc, thúc đẩy thực hiện các nhiệm vụ; mô hình Trung tâm hành chính công và các nội dung của dự thảo Nghị định về thực hiện cơ chế một cửa, một cửa liên thông trong giải quyết thủ tục hành chính đã đi đúng hướng với xu hướng cải cách của thế giới và có nhiều nét tương đồng với việc triển khai các UTC tại Malaysia.

Tuy nhiên, liên quan đến cải cách hành chính, cải cách kinh tế xã hội tại Việt Nam, có thể thấy việc thực hiện các nhiệm vụ còn chậm, chưa bảo đảm chất lượng thực thi nên hiệu quả chưa cao. So sánh với mô hình Malaysia, chúng ta còn một số tồn tại như như: Các mục tiêu và nhiệm vụ của chúng ta mặc dù đã được nêu cụ thể tại các văn bản quy phạm pháp luật, các Nghị quyết của Chính phủ và các chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, tuy nhiên còn phân tán trong tổ chức thực hiện, cần có những giải pháp cách làm mới để tập trung chỉ đạo, nâng cao hiệu quả việc thực hiện các nhiệm vụ cải cách trọng tâm (cải cách kinh tế và cải cách hành chính); thiết lập công cụ đo đếm, theo dõi đánh giá việc thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm. Tuy Hội đồng tư vấn cải cách thủ tục hành chính đã có những nỗ lực trong việc đối thoại, giải quyết những khó khăn vướng mắc trong thực hiện thủ tục hành chính để cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, nhưng các Bộ liên quan đến chỉ số môi trường kinh doanh chưa tham gia đầy đủ vào Hội đồng với tư cách thành viên, do đó chưa có được sự phối hợp, gắn kết để phát huy hiệu quả của Hội đồng và trách nhiệm của các bộ trong việc cải thiện các chỉ số môi trường kinh doanh.

Từ nghiên cứu các bài học thành công của Malaysia, trước mắt, Việt Nam chúng ta cần thực hiện ngay những việc sau:

Một là, áp dụng biện pháp kỹ trị thành công với cách thức tương tự như mô hình PEMANDU, thực hiện hiệu quả quy trình giải quyết vấn đề theo 8 bước trong đó đặc biệt nhấn mạnh vai trò của bước họp làm việc của các bên liên quan để làm rõ các vấn đề và tìm ra giải pháp phù hợp.

Hai là, bảo đảm việc giám sát, giải quyết vướng mắc nhanh chóng và hiệu quả thông qua xây dựng các chỉ số đánh giá hiệu quả công việc KPI phù hợp với từng mức độ thực hiện và Bảng theo dõi đánh giá Dashboard và thực hiện nghiêm túc theo các quy trình đề ra.

Ba là, triển khai mô hình một cửa, một cửa liên thông ở các cấp chính quyền theo hướng khuyến khích các địa phương tổ chức các dịch vụ tiện ích thuận lợi về mặt địa lý so với địa điểm thực hiện cơ chế một cửa, để phục vụ nhu cầu đa dạng của người dân.

Bốn là, kiện toàn Hội đồng tư vấn cải cách thủ tục hành chính của Thủ tướng Chính phủ theo hướng bổ sung thêm thành viên là đại diện của các Bộ, ngành có liên quan đến chỉ số môi trường kinh doanh như: Kế hoạch và Đầu tư, Công Thương, Tài chính, Tài nguyên và Môi trường, Giao thông vận tải,... Trên cơ sở đó phân công các thành viên Hội đồng chịu trách nhiệm trước Thủ tướng Chính phủ về các chỉ số thành phần của môi trường kinh doanh./.

Nguyễn Tuyết Minh,
Cục Kiểm soát thủ tục hành chính, Văn phòng Chính phủ