Ứng dụng các công nghệ của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư trong việc nâng cao hiệu quả quản trị nhà nước, vận hành Chính phủ điện tử

10/07/2019

Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư (CMCN 4.0) đang mở ra một thời đại mới trong tiến trình phát triển của nhân loại - thời đại số, với những thành tựu khoa học công nghệ tác động mạnh mẽ lên mọi hoạt động của Chính phủ và toàn xã hội. Đây chính là cơ hội lịch sử song đầy thách thức đối với công cuộc cải cách và phát triển đất nước.

Để không bỏ lỡ cơ hội này thì trước hết, Chính phủ phải tự đổi mới, chuyển đổi để trở thành một Chính phủ của thời đại CMCN 4.0, có đủ năng lực quản trị phát triển quốc gia trong thời đại số. Đồng thời, các cấp, các ngành và toàn xã hội cần có những thay đổi từ nhận thức đến hành động để phát huy được những thuận lợi do việc ứng dụng công nghệ thông tin, ứng dụng số hóa mang lại và đáp ứng được những thách thức của thời đại kinh tế số. Chúng ta cũng đã có nhiều nỗ lực nâng cao năng lực tiếp cận cuộc CMCN 4.0 và bước đầu đạt được những chuyển biến thực tế tích cực. Song để đất nước bắt kịp với CMCN 4.0, không bị lỡ nhịp phát triển như với các cuộc CMCN trước, chúng ta có rất nhiều việc phải làm, rất nhiều vấn đề mới cần bàn thảo để có sự quyết tâm, nhận thức chung đúng đắn và phải tìm ra các giải pháp, cách làm phù hợp, hiệu quả, khả thi.
Theo đó, với quyết tâm chuyển đổi mạnh mẽ từ Chính phủ, việc ứng dụng các công nghệ mới (như Điện toán đám mây, Trí tuệ nhân tạo, Internet kết  nối vạn vận, ứng dụng phân tích, khai phá dữ liệu lớn, dữ liệu mở…) đã được quan tâm triển khai trong các hệ thống thông tin của Chính phủ nhằm thiết lập các nền tảng, mang tính đột phá để phát triển Chính phủ điện tử trong thời đại CMCN 4.0 hướng tới nền kinh tế số, xã hội số, giúp Việt Nam đạt được mục tiêu nằm trong các nước có chỉ số phát triển Chính phủ điện tử cao, phấn đấu nằm trong Nhóm 4 quốc gia đứng đầu ASEAN về chỉ số dịch vụ công trực tuyến (OSI) và Chỉ số phát triển Chính phủ điện tử (EGDI) của Liên hợp quốc ….
Tạo lập nền tảng - Bước đi vững chắc và triển vọng
Về xây dựng, hoàn thiện thể chế:
Ngày 04/5/2017, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 16/CT-TTg về tiếp cận CMCN 4.0, chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương Rà soát lại các chiến lược, chương trình hành động, đề xuất xây dựng kế hoạch và các nhiệm vụ trọng tâm để triển khai phù hợp với xu thế phát triển của Cách mạng công nghiệp lần thứ 4. Xây dựng chiến lược chuyển đổi số, nền quản trị thông minh, ưu tiên phát triển công nghiệp công nghệ số, nông nghiệp thông minh, du lịch thông minh, đô thị thông minh. Tiếp đó, ngày 12/7/2018, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 28/2018/QĐ-TTg về việc gửi, nhận văn bản điện tử giữa các cơ quan trong hệ thống hành chính nhà nước, góp phần hướng tới “Chính phủ phi giấy tờ”.
Để thúc đẩy mạnh mẽ chuyển đổi số trong các cơ quan nhà nước, với quan điểm chính sách phải đi trước một bước, sớm hoàn thiện Khung pháp lý phát triển Chính phủ điện tử, thực hiện Nghị quyết số 17/NQ-CP ngày 07/3/2019 của Chính phủ, Văn phòng Chính phủ và Bộ Thông tin và Truyền thông đã tập trung tham mưu Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ ban hành những văn bản pháp lý quan trọng như: Nghị định số 09/2019/NĐ-CP ngày 24/01/2019 của Chính phủ quy định chế độ báo cáo trong các cơ quan nhà nước, Quyết định số 274/QĐ-TTg ngày 12/3/2019 phê duyệt Đề án Cổng dịch vụ công quốc gia, Đề án xây dựng Hệ thống thông tin phục vụ họp và xử lý công việc của Chính phủ (e-Cabinet) và Đề án xây dựng hệ thống tham vấn chính sách (e-Consultation) đang được Văn phòng Chính phủ hoàn thiện trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, phê duyệt. Bên cạnh đó, Chính phủ đã ban hành các nghị quyết về xây dựng Nghị định về quản lý kết nối, chia sẻ dữ liệu số, Nghị định về định danh điện tử và xác thực định danh của cá nhân, tổ chức,...
Về ứng dụng các công nghệ mới trong triển khai các hệ thống nền tảng phát triển Chính phủ điện tử:  
Văn phòng Chính phủ đã xây dựng Trục liên thông văn bản quốc gia, theo công nghệ nền tảng X-Road - là công nghệ tiên tiến của thế giới, kết nối các phần mềm quản lý văn bản và điều hành của các bộ, ngành, địa phương, phục vụ gửi, nhận văn bản điện tử.
Ngày 12/3/2019, Thủ tướng Chính phủ đã khai trương Trục liên thông văn bản quốc gia và trực tiếp ký số phê duyệt Đề án Cổng dịch vụ công quốc gia gửi đến tất cả các bộ, ngành, địa phương qua Trục liên thông văn bản quốc gia, thể hiện quyết tâm của Người đứng đầu Chính phủ trong việc ứng dụng các công cụ, phương thức mới để nâng cao hiệu quả quản trị nhà nước, vận hành Chính phủ điện tử. Tiếp đến, thực hiện nhiệm vụ được giao tại Nghị quyết số 17/NQ-CP của Chính phủ, Văn phòng Chính phủ đang triển khai xây dựng Nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu quốc gia (Vietnam Data Exchange Platform - VDXP), trên cơ sở phát triển Trục liên thông văn bản quốc gia, dự kiến sẽ công bố Nền tảng này trong Quý IV/2019.
Về ứng dụng công nghệ thông tin gắn với cải cách hành chính phục vụ chỉ đạo, điều hành của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ
Ngay từ tháng 5/2018, Văn phòng Chính phủ đã đi đầu trong triển khai Văn phòng Chính phủ không giấy tờ, quy trình xử lý công việc được chuẩn hóa, điện tử hóa để việc xử lý công việc hoàn toàn thực hiện trên môi trường mạng và phát hành văn bản điện tử (không bao gồm văn bản mật) qua Trục liên thông văn bản quốc gia. Bên cạnh đó, nhiều bộ, ngành, địa phương cũng đã hoàn thành nâng cấp hệ thống quản lý văn bản và điều hành, từng bước thực hiện xử lý hồ sơ công việc trên môi trường mạng, phát hành văn bản điện tử có ký số giữa các cơ quan.
Ngày 24/6/2019, Thủ tướng Chính phủ đã khai trương Hệ thống thông tin phục vụ họp và xử lý công việc của Chính phủ (eCabinet), hướng tới Chính phủ phi giấy tờ và tiến hành Phiên họp Chính phủ đầu tiên qua Hệ thống này. Theo đó, các tài liệu họp đã được gửi tới các thành viên Chính phủ trên Hệ thống không kèm tài liệu giấy, việc biểu quyết thông qua các vấn đề cần lấy ý kiến hoàn toàn được thực hiện trên Hệ thống và công khai tại Phiên họp. 
Triển khai Nghị định số 09/2019/NĐ-CP của Chính phủ, Văn phòng Chính phủ đang phối hợp với các cơ quan liên quan xây dựng Hệ thống báo cáo Chính phủ, Trung tâm chỉ đạo, điều hành của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ tích hợp, chia sẻ dữ liệu với các hệ thống thông tin báo cáo của các bộ, ngành, địa phương, ứng dụng công nghệ dữ liệu lớn (Big Data), phân tích dữ liệu dựa trên công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI). Dự kiến đến tháng 3 năm 2020, Văn phòng Chính phủ sẽ khai trương Hệ thống này để phục vụ sự chỉ đạo, điều hành của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ dựa trên dữ liệu.
Về triển khai các hệ thống thông tin phục vụ người dân, doanh nghiệp, lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm
Ngay sau khi, Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định số 274/QĐ-TTg phê duyệt Đề án Cổng dịch vụ công quốc gia, Văn phòng Chính phủ đã phối hợp với các cơ quan, tổ chức liên quan nghiên cứu, ứng dụng các công nghệ mới để triển khai hệ thống như: ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo trong trả lời tự động (Chatbot) người dân, doanh nghiệp về tra cứu thủ tục hành chính, dịch vụ công trực tuyến, phản ánh, kiến nghị, đánh giá mức độ hài lòng của người dân doanh nghiệp; học tập kinh nghiệm triển khai hệ thống FranceConnect của Pháp, để nghiên cứu, xây dựng hệ thống xác thực và chia sẻ thông tin - VNCONNECT trên Cổng dịch vụ công quốc gia, xây dựng mô hình hệ thống đủ mềm dẻo, đáp ứng nhu cầu xác thực định danh theo hiện trạng của Việt Nam và sẵn sàng thích nghi trong tương lai để xác thực định danh cá nhân, tổ chức sử dụng dịch vụ công trực tuyến, áp dụng tối đa các công nghệ tiên tiến của cuộc CMCN 4.0 như trí tuệ nhân tạo (AI), chuỗi khối (Blockchain),... đồng thời khai thác tối đa các cơ sở dữ liệu định danh sẵn có của bảo hiểm, thuế, ngân hàng, doanh nghiệp… khi Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư đang trong giai đoạn triển khai. 
Những giải pháp thúc đẩy ứng dụng công nghệ mới
Hoàn thiện thể chế thúc đẩy phát triển Chính phủ điện tử, Chính phủ số, nền kinh tế số, trong đó tập trung nghiên cứu, xây dựng đầy đủ các văn bản pháp lý là nền tảng triển khai Chính phủ điện tử để sớm trình Chính phủ ban hành như: Nghị định về quản lý kết nối, chia sẻ dữ liệu số, Nghị định về định danh và xác thực định danh điện tử, Nghị định về bảo vệ dữ liệu cá nhân, hướng tới xây dựng Luật Chính phủ điện tử quy định về việc ứng dụng công nghệ trong bối cảnh cuộc CMCN4.0, thực hiện đổi mới, sáng tạo, nâng cao hiệu quả trong quản trị hành chính hiện đại.
Hoàn thiện nền tảng phát triển Chính phủ điện tử, Chính phủ số, bao gồm các nội dung như: (i) Sớm hoàn, thiện công bố Khung Kiến trúc Chính phủ điện tử 2.0, nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu quốc gia, thúc đẩy triển khai các cơ sở dữ liệu quốc gia (dân cư, đất đai, bảo hiểm, doanh nghiệp,…) ứng dụng các công nghệ mới nhằm tạo lập nền tảng phát triển Chính phủ điện tử. (ii) Xây dựng hạ tầng số quốc gia và các tài sản số quốc gia: Hạ tầng số quốc gia bao gồm hạ tầng dữ liệu, hạ tầng kỹ thuật và hệ thống chính sách quản lý kho dữ liệu số của quốc gia. Trong đó, hạ tầng dữ liệu là quan trọng nhất phải được hình thành trên cơ sở số hóa các dữ liệu đang có và liên tục tiếp nhận các dữ liệu số hóa mới, từ đó từng bước mở dữ liệu của Chính phủ hỗ trợ các doanh nghiệp khởi nghiệp tiếp cận được dữ liệu của Chính phủ, xây dựng các ứng dụng phục vụ phát triển nền kinh tế số. (iii) Thực hiện tái cấu trúc cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin, theo hướng kết hợp giữa mô hình tập trung và mô hình phân tán dựa trên công nghệ điện toán đám mây, tối ưu hóa hạ tầng công nghệ thông tin nhằm khai thác sử dụng hiệu quả hạ tầng hiện có, đồng thời tăng cường khả năng bảo mật, sao lưu, phòng chống thảm họa, bảo đảm vận hành ổn định, an toàn thông tin, an ninh mạng của các hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu.
Ứng dụng công nghệ tiên tiến của thời đại CMCN 4.0 để triển khai các hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu trong các cơ quan nhà nước để nâng cao hiệu quả quản trị nhà nước và phục vụ người dân, doanh nghiệp được tốt hơn, cụ thể là: Đối với các hệ thống thông tin phục vụ sự chỉ đạo, điều hành cần ứng dụng các công nghệ tiến tiến của thời đại CMCN 4.0, trong đó dữ liệu cần được số hóa, chuẩn hóa, thu thập, tổng hợp, lưu trữ vào các kho dữ liệu tập trung, hay hồ chứa dữ liệu (DataWarehouse, Data Leak), từ đó sử dụng các công nghệ mới như Big Data, AI để phân tích dữ liệu, dự báo và hỗ trợ các cơ quan nhà nước ra quyết định.
Việc áp dụng ngay những thành tựu công nghệ của CMCN 4.0 vừa như chất xúc tác thúc đẩy phát triển vừa giúp định hướng cho quá trình chuyển đổi số ở các cơ quan nhà nước từ đó nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp. Trong đó, tập trung xây dựng, hoàn thiện các hệ thống Cổng dịch vụ công, hệ thống thông tin một cửa điện tử của các bộ, ngành, tích hợp với Cổng dịch vụ công quốc gia để nâng cao chất lượng cung cấp dịch vụ công mức độ 3, 4 cho người dân, doanh nghiệp, đồng thời thiết lập nền tảng giao dịch đảm bảo số thông qua triển khai các công nghệ chứng thực số như Blockchain để thúc đẩy thanh toán điện tử không dùng tiền mặt.
Một số bài học trong quá trình triển khai
Qua phân tích ở trên, để triển khai thành công Chính phủ điện tử, Chính phủ số, nền kinh tế số, ứng dụng các công nghệ tiên tiến của cuộc CMCN 4.0 trong chuyển đổi số của các cơ quan nhà nước, có thể rút ra một số bài học kinh nghiệm như sau:
Một là, vai trò sâu sát của lãnh đạo Chính phủ, đi đầu trong ứng dụng công nghệ tiên tiến nhằm nâng cao hiệu quả quản trị nhà nước, vận hành Chính phù điện tử là yếu tố thành công quan trọng nhất.
Hai là, cơ chế bảo đảm thực thi, nâng cao trách nhiệm giải trình của Người đứng đầu trong triển khai các chương trình triển khai Chính phủ điện tử là yếu tố quyết định.
Ba là, thể chế nhất thiết phải đi trước một bước để tạo lập hoàn thiện Khung pháp lý cho phát triển Chính phủ điện tử, Chính phủ số, nền kinh tế số, xã hội số trong thời đại kỹ thuật số.
Bốn là, lấy người dân làm trung tâm và ra quyết định điều hành dựa trên dữ liệu số là điều kiện thành công.
Năm là, dành nguồn lực phù hợp là yếu tố khả thi quan trọng để triển khai, thử nghiệm ứng dụng công nghệ mới xây dựng các hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu trong các cơ quan nhà nước phục vụ phát triển Chính phủ điện tử, Chính phủ số./.
 
Vũ Tuấn Anh
Cục Kiểm soát thủ tục hành chính