Cần sớm có giải pháp khắc phục vướng mắc trong thực hiện thủ tục cấp phiếu lý lịch tư pháp

30/06/2022

Thông tin báo chí[1] có phản ánh hiện nay khi người dân đến Sở Tư pháp Thành phố Hồ Chí Minh xin cấp Phiếu lý lịch tư pháp, cán bộ tiếp nhận hồ sơ yêu cầu phải có hộ khẩu bản gốc, trong khi theo quy định của pháp luật thì không còn thành phần hồ sơ là sổ hộ khẩu. Yêu cầu đó làm khó người dân, doanh nghiệp khi cơ quan Công an đã thu hồi sổ hộ khẩu bản giấy theo quy định.
 

Theo quy định tại khoản 2 Điều 45 Luật Lý lịch tư pháp năm 2009 về thủ tục cấp Phiếu lý lịch tư pháp số 1, người có yêu cầu cấp Phiếu lý lịch tư pháp nộp hồ sơ tại Sở Tư pháp nơi thường trú; trường hợp không có nơi thường trú, nộp tại Sở Tư pháp nơi tạm trú; trường hợp nơi cư trú ở nước ngoài, nộp tại Sở Tư pháp nơi cu trú trước khi xuất cảnh. Để bảo đảm tính tương thích với quy định trên, Luật Lý lịch tư pháp năm 2009 quy định thành phần hồ sơ thủ tục cấp phiếu lý lịch tư pháp có “bản chụp sổ hộ khẩu hoặc giấy chứng nhận thường trú hoặc tạm trú của người được cấp phiếu lý lịch tư pháp” (điểm b khoản 1 Điều 45).
Sau khi Luật Cư trú số 68/2020/QH14 ngày 13/11/2020 của Quốc hội có hiệu lực kể từ ngày 01/7/2021, sổ hộ khẩu, sổ tạm trú đã được cấp vẫn được sử dụng và có giá trị như giấy tờ, tài liệu xác nhận về cư trú cho đến hết ngày 31/12/2022. Theo quy định tại khoản 3 Điều 38 Luật Cư trú 2020: Khi công dân thực hiện các thủ tục đăng ký cư trú dẫn đến thay đổi thông tin trong sổ hộ khẩu, sổ tạm trú thì cơ quan đăng ký cư trú có trách nhiệm thu hồi sổ hộ khẩu, sổ tạm trú đã cấp, thực hiện điều chỉnh, cập nhật thông tin trong Cơ sở dữ liệu về cư trú theo quy định của Luật này và không cấp mới, cấp lại sổ hộ khẩu, sổ tạm trú.
Để tạo điều kiện cho người dân, doanh nghiệp, đồng thời sẵn sàng cho việc xác nhận về cư trú từ thời điểm sau ngày 31/12/2022, khoản 4 Điều 37 Luật Cư trú năm 2020 đã bãi bỏ điểm b khoản 1 Điều 45 Luật lý lịch tư pháp năm 2009 quy định về thành phần hồ sơ thực hiện thủ tục cấp phiếu lý lịch tư pháp là “bản chụp sổ hộ khẩu hoặc giấy chứng nhận thường trú hoặc tạm trú của người được cấp phiếu lý lịch tư pháp”.  Theo đó, từ ngày 01/7/2021, cá nhân yêu cầu cấp Phiếu lý lịch tư pháp số 1 chỉ cần chuẩn bị: Tờ khai yêu cầu cấp Phiếu lý lịch tư pháp và bản chụp giấy Chứng minh nhân dân hoặc thẻ Căn cước công dân hoặc hộ chiếu.
Tuy nhiên, các quy định về nơi nộp hồ sơ của người dân, doanh nghiệp, hoặc văn bản của cơ quan có yêu cầu, đồng nghĩa với thẩm quyền tiếp nhận, giải quyết thủ tục cấp phiếu lý lịch tư pháp vẫn giữ nguyên (tức là vẫn phụ thuộc vào nơi cư trú của người được cấp Phiếu lý lịch tư pháp). Trong khi quy định tại  Khoản 3 Điều 38 Luật Cư trú thì: Kể từ ngày Luật này có hiệu lực thi hành, sổ hộ khẩu, sổ tạm trú đã được cấp vẫn được sử dụng và có giá trị như giấy tờ, tài liệu xác nhận về cư trú theo quy định của Luật này cho đến hết ngày 31/12/2022. 
Để tạm thời khắc phục bất cập này, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân khi thực hiện thủ tục, cơ quan có thẩm quyền (như Sở Tư pháp Thành phố Hồ Chí Minh) đã yêu cầu người dân khi có nhu cầu thực hiện thủ tục cấp Phiếu lý lịch tư pháp số 1vẫn phải xuất trình sổ hộ khẩu, hoặc sổ tạm trú để có cơ sở xác định thẩm quyền giải quyết. Tuy nhiên, yêu cầu này lại vi phạm quy định pháp luật hiện hành vì tự ý yêu cầu thêm thành phần hồ sơ thực hiện TTHC. Xử lý thông tin báo chí nêu trên, ngày 06/5/2022, Trung tâm lý lịch tư pháp quốc gia, Bộ Tư pháp đã có văn bản số 307/TTLLTPQG-HCTH yêu cầu Sở Tư pháp Thành phố Hồ Chí Minh chỉ đạo kiểm tra, làm rõ, chấn chỉnh tình trạng nêu trên (nếu có). Ngay sau khi nhận được văn bản của Trung tâm lý lịch tư pháp quốc gia, Sở Tư pháp Thành phố Hồ Chí Minh đã chấm dứt việc yêu cầu người dân phải có sổ hộ khẩu bản gốc khi thực hiện thủ tục cấp phiếu lý lịch tư pháp.
Việc cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Tư pháp) kịp thời chỉ đạo chấn chỉnh, xử lý những hành vi trái quy định trong giải quyết TTHC là rất cần thiết. Tuy nhiên, đây là khó khăn, bất cập phát sinh trong quá trình thực thi quy định pháp luật. Câu hỏi thực tiễn đặt ra là trong khi chưa khai thác được thông tin về dân cư trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư thì đối với các TTHC có quy định thẩm quyền tiếp nhận hồ sơ, giải quyết TTHC theo nơi cư trú của người có yêu cầu thì lấy cơ sở nào để xác định được thẩm quyền tiếp nhận hồ sơ, giải quyết thủ tục? vấn đề này đòi hỏi các cơ quan quản lý nhà nước ngành, lĩnh vực đó phải khẩn trương tìm lời giải đáp để tránh gây hệ lụy, như: tiếp nhận, giải quyết sai thẩm quyền, hoặc kéo dài thời gian để thực hiện việc xác minh… vô hình chung sẽ vừa làm khó cho cơ quan nhà nước, vừa gây khó khăn cho người dân, doanh nghiệp.
Hiện nay, Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo rất quyết liệt, Bộ Công an và tất cả các bộ, ngành, địa phương đang nỗ đẩy nhanh tiến độ kết nối, chia sẻ, khai thác dữ liệu từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư để phục việc giải quyết TTHC. Theo đó, tình trạng chưa khai thác được thông tin từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư sẽ chỉ là tạm thời, trong khoảng thời gian ngắn. Nên để giải quyết khó khăn, vướng mắc nêu trên thì tác giả cho rằng thay vì chỉ đưa ra chỉ đạo chấn chỉnh, yêu cầu thực hiện theo đúng quy định pháp luật hiện hành, Bộ Tư pháp cần phối hợp với Bộ Công an đề xuất ngay giải pháp mang để tháo gỡ những khó khăn nêu trên, có thể theo hướng trong khi chưa khai thác được thông tin về cư trú trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư để xác định thẩm quyền thì được yêu cầu người dân xuất trình sổ hộ khẩu, sổ tạm trú hoặc Giấy xác nhận thông tin về cư trú do cơ quan Công an cấp (theo quy định tại khoản 1 Điều 17 Thông tư số 55/2021/TT-BCA ngày 15/5/2021 của Bộ Công an), hoặc việc xác định nơi thường trú, tạm trú của người đề nghị cấp Phiếu lý lịch tư pháp là do người đó tự khai và chịu trách nhiệm về lời khai đó.
Về phía Bộ Công an cần phối hợp chặt chẽ với Bộ Tư pháp nghiên cứu, đề xuất giải pháp tháo gỡ khó khăn nêu trên. Đồng thời, khẩn trương đẩy nhanh tiến độ thực hiện việc kết nối, chia sẻ dữ liệu từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư với các bộ, ngành, địa phương có liên quan để phục vụ việc giải quyết TTHC./.
Nguyễn Thị Bích Ngân
Cục Kiểm soát thủ tục hành chính

 
______________________________
[1] Báo Lao động, nguồn https://laodong.vn/ban-doc/khong-can-so-ho-khau-van-lam-duoc-phieu-ly-lich-tu-phap-1036721.ldo