Hài hòa lợi ích trong khai thác khoáng sản

10/04/2017

Từ khi Luật Khoáng sản (sửa đổi) có hiệu lực (năm 2010), khung chính sách và pháp luật về tài nguyên khoáng sản cơ bản được hoàn thiện. Tuy nhiên, mức độ minh bạch trong ngành công nghiệp khai khoáng trên thực tế còn khoảng cách khá xa so với chính sách được ban hành, đặc biệt trong cấp phép và quản lý thu thuế, phí.

Chưa minh bạch
Tại Hội thảo “Minh bạch trong lĩnh vực khoáng sản - đo lường khoảng cách từ chính sách đến thực tiễn” được tổ chức mới đây, đại diện Liên minh Khoáng sản cho rằng, Luật Khoáng sản (sửa đổi) có nhiều quy định nhằm tăng cường tính minh bạch nhưng thực tế triển khai vẫn chưa được như kỳ vọng. Chẳng hạn, Luật quy định thực hiện đấu giá quyền khai thác khoáng sản nhưng lại không quy định rõ các tiêu chí lựa chọn doanh nghiệp qua đấu giá, dẫn đến nhiều khi không chọn được doanh nghiệp đủ năng lực.

Một ví dụ khác, theo luật sư Nguyễn Minh Đức, Ban Pháp chế, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), việc không yêu cầu công khai quá trình cấp phép (từ thông tin doanh nghiệp đăng ký cấp phép cho đến doanh nghiệp được lựa chọn cấp phép…) dẫn đến mức độ minh bạch trong quá trình cấp phép rất hạn chế và thiếu tính cạnh tranh. Không ít doanh nghiệp đã phải trả nhiều khoản chi phí không chính thức để có được giấy phép khai thác khoáng sản. Đó là chưa kể, các quy định đấu giá quyền khai thác khoáng sản được kỳ vọng sẽ áp dụng đại trà để giảm thiểu cơ chế “xin - cho”, nhưng đến nay, số lượng thực hiện đấu giá vẫn khá khiêm tốn. Ở cấp địa phương, đến tháng 6.2016, có 7/52 tỉnh có kế hoạch triển khai đấu giá với gần 70 điểm và mỏ với tổng giá trị khoảng 39 tỷ đồng. Ở cấp Trung ương, Bộ Tài nguyên và Môi trường dù đã duyệt kế hoạch đấu giá nhưng chưa thể triển khai.
 
Nguồn: baoquangninh.com.vn

Chú trọng lợi ích cộng đồng bản địa
Những bất cập trong thuế, phí nói riêng và vấn đề minh bạch tài chính trong khai thác khoáng sản nói chung cũng đã được các chuyên gia phân tích. Luật sư Nguyễn Minh Đức cho rằng, số thu thực tế chưa tương xứng với quy mô khai thác. Dẫn chứng số liệu thống kê của Bộ Tài chính, số thu thuế tài nguyên ngoài dầu khí trong giai đoạn 2011 - 2013 chỉ đạt 0,9 - 1,1% tổng thu ngân sách nhà nước. Nhiều địa phương có tới 200 giấy phép khai thác khoáng sản nhưng số thu từ thuế tài nguyên không đạt nổi 4 tỷ đồng - số thu này thậm chí không đủ chi phí quản lý nhà nước đối với hoạt động khai khoáng tại địa phương.

Luật sư Nguyễn Minh Đức nêu dẫn chứng: Thuế tài nguyên được tính dựa trên sản lượng khai thác cộng với giá tính thuế. Về sản lượng khai thác, doanh nghiệp nói kê khai đầy đủ nhưng cơ quan quản lý lại không tin như vậy. Vấn đề này đòi hỏi phải có sự giám sát của cơ quan thuế và cả cơ quan chuyên môn vì cơ quan thuế không đủ thông tin để kiểm tra, đồng thời, phải giao chức năng giám sát cho người dân địa phương.

Đồng quan điểm, bà Trịnh Thị Kim Ngọc - Ủy viên Hội đồng tư vấn văn hóa xã hội, Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam cho biết, người dân đang phải chịu những tác động trực tiếp từ hoạt động khai thác khoáng sản. Vì vậy, khi giao trách nhiệm giám sát cho người dân địa phương, họ sẽ thực hiện tốt hơn chức năng này. Bà Ngọc cũng nhấn mạnh, minh bạch trong khai khoáng là bảo đảm khai thác dựa trên quyền lợi của người dân và người dân được hưởng quyền lợi về kinh tế, văn hóa, xã hội.  “Mảng” này đang bị coi nhẹ. Theo bà Ngọc, trong quá trình minh bạch hóa hoạt động khai khoáng, cần chú trọng hơn đến lợi ích của cộng đồng bản địa…

Để bảo đảm hệ thống thu - chi tài chính minh bạch và bền vững trong lĩnh vực khoáng sản, nhiều chuyên gia cho rằng, cần hoàn thiện khung chính sách tài chính (thuế, phí) theo hướng ưu tiên khai thác tài nguyên khoáng sản gắn với bảo vệ môi trường và có sự đồng bộ giữa văn bản pháp luật khoáng sản với các văn bản pháp luật có liên quan. Về phía quản lý nhà nước về tài nguyên, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Địa chất khoáng sản, Bộ Tài nguyên và Môi trường Lại Hồng Thanh cho rằng, để gia tăng nguồn thu từ hoạt động khai khoáng cần tập trung vào cả những khâu tiếp theo như chế biến, xuất khẩu chứ không chỉ riêng ở khâu khai thác. Các cơ quan quản lý nhà nước cần “ngồi lại” với nhau để thống nhất và bảo đảm hài hòa lợi ích các bên (gồm Nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng).
Phương Nguyên
Theo daibieunhandan.vn